A2 Certificate

1.1 Pse dronët janë një nga teknologjitë më të rëndësishme të dekadës?

Nëse kthehemi pas në kohë, vetëm njëzet vite më parë, ideja që një pajisje e vogël fluturuese të kontrollohej me një smartphone ose laptop dhe të regjistronte pamje ajrore spektakolare, do të tingëllonte si një skenë nga një film fantastiko-shkencor. Sot, dronët janë bërë aq të zakonshëm, sa mund t’i shohim në dasma, në projekte bujqësore, në inspektime ndërtesash dhe madje edhe në operacione kërkim-shpëtimi pas tërmeteve apo fatkeqësive natyrore.

Por, çfarë i bën dronët kaq të rëndësishëm dhe të përhapur? Përgjigjja qëndron te kombinimi i inovacionit teknologjik, kostos së ulët dhe versatilitetit të tyre. Për një kompani ndërtimi, një dron zëvendëson lehtësisht skela të shtrenjta dhe rrezikun për punonjësit që kontrollojnë fasadat në lartësi. Për një fermer, droni ofron të dhëna të detajuara të parcelave të tokës brenda pak minutash, një punë që më parë kërkonte ditë të tëra dhe kosto të mëdha.

1.2 Historia e dronëve: nga lufta tek argëtimi

1.2.1 Fillimet e hershme

Historia e dronëve është më e vjetër sesa mendojnë shumica. Në vitin 1849, Austro-Hungaria përdori balona të pajisura me bomba për të sulmuar Venecian — një formë primitive e një “droni” të hershëm. Në fillim të shekullit XX, idetë për avionë pa pilot nisën të kristalizoheshin, sidomos gjatë Luftës së Parë Botërore, kur u eksperimentua me avionë që mund të drejtoheshin nga larg.

1.2.2 Përhapja ushtarake

Përdorimi i gjerë i dronëve nisi realisht gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe më pas u sofistikua gjatë Luftës së Ftohtë. Dronët u përdorën për spiunazh, zbulim dhe më vonë për sulme precize. Dronët ushtarakë kanë qenë dhe vazhdojnë të jenë një pjesë e madhe e buxheteve të mbrojtjes në shumë shtete.

1.2.3 Era civile dhe tregu i konsumatorit

Në fillim të viteve 2000, përparimet në teknologjitë GPS, bateri me kapacitet të lartë, kamera kompakte HD dhe stabilizatorët elektronikë i bënë dronët të mundshëm për publikun e gjerë. Kompanitë filluan të prodhojnë modele të vogla dhe të përballueshme, duke hapur një industri krejtësisht të re për fotografë, videografë, fermerë, madje edhe për sportistë amatorë të garave me dronë.

1.3 Si funksionon një dron?

Për të kuptuar plotësisht potencialin e dronëve, duhet të dimë se si funksionojnë.

1.3.1 Pjesët kryesore

• Struktura: Kjo është korniza që mban të gjitha pjesët. Zakonisht bëhet nga materiale të lehta si fibra karboni ose plastika të forta.

• Motorët dhe rotorët: Motorët rrotullojnë rotorët, të cilët krijojnë ngritjen (lift) që e mban dronin në ajër.

• Bateria: Shumica e dronëve përdorin bateri Li-Po, të fuqishme, por që kërkojnë kujdes të veçantë për ruajtje dhe karikim.

• Kontrolluesi i fluturimit: Ky është “truri” i dronit. Ai përpunon të gjitha komandat e përdoruesit dhe të sensorëve.

• Sensorët: Përfshijnë GPS, gyroskop, akselerometër, sensorë pengesash etj.

• Kamera: Tek modelet për video dhe fotografi, kamera është një nga pjesët më të rëndësishme dhe shpesh ka stabilizator (gimbal) për imazhe të qarta.

1.3.2 Si mbahet droni në ajër?

Mekanika e fluturimit është relativisht e thjeshtë, por kërkon ekuilibër të saktë. Rotorët rrotullohen me shpejtësi të ndryshme për të kontrolluar drejtimin, lartësinë dhe qëndrueshmërinë. Ky ekuilibër arrihet nga algoritme të sofistikuara në kontrolluesin e fluturimit.

1.4 Klasifikimi i dronëve

Dronët nuk janë të gjithë njësoj. Mund të klasifikohen sipas disa kritereve:

1.5 Përdorime praktike të dronëve: raste konkrete

1.5.1 Përdorimi në bujqësi

Në rajone rurale të Shqipërisë, fermerët kanë nisur të përdorin dronët për të spërkatur plehra, për të monitoruar sipërfaqet e mbjella dhe për të identifikuar zonat që kërkojnë ujitje shtesë. Kjo ka ulur kostot dhe ka rritur prodhimin.

1.5.2 Inspektime infrastrukture

Kompani të mëdha energjetike përdorin dronët për të kontrolluar linjat e tensionit të lartë ose tubacionet e naftës. Përpara, inspektimi kërkonte ekipe të tëra dhe pajisje të rënda; tani mjafton një operator me një dron profesional.

1.5.3 Fotografi dhe videografi

Industria e dasmave dhe eventeve në Shqipëri ka përfituar ndjeshëm nga dronët, duke sjellë pamje unike nga ajri. Video promocionale për hotele, resorte, apo destinacione turistike gjithashtu janë bërë më tërheqëse falë dronëve.

1.6 Rregulloret ligjore: çfarë duhet të dish

Në shumicën e vendeve, përfshirë Shqipërinë, pilotimi i dronëve rregullohet nga autoritetet e aviacionit civil. Ka disa rregulla bazë që duhet të respektohen:

✅ Mos fluturo në afërsi të aeroporteve.
✅ Mos fluturo mbi turma njerëzish pa leje.
✅ Ruaj distancën nga ndërtesat publike dhe objektet strategjike.
✅ Mbaje gjithmonë dronin brenda fushës së shikimit.
✅ Respekto privatësinë e të tjerëve.

1.7 Etika dhe përgjegjësia

Të jesh pilot droni nuk do të thotë vetëm të dish të kontrollosh pajisjen, por edhe të veprosh me përgjegjësi. Respekto ligjin, respekto natyrën dhe privatësinë e njerëzve. Abuzimi me dronët mund të çojë në pasoja ligjore dhe dëmtim të reputacionit të komunitetit të pilotëve.

1.8 Pyetje reflektuese

• Pse mendon se dronët kanë ndryshuar mënyrën si punojnë disa industri?

• Çfarë aplikimi të ri të dronëve do të sugjeroje për një zonë rurale?

• Si do t’ia shpjegoje një fëmije se si fluturon një dron?

1.9 Përmbledhje e modulit

Në këtë modul kemi parë:

• Çfarë janë dronët dhe si funksionojnë.

• Historia nga përdorimi ushtarak te përdorimi civil.

• Klasifikimi dhe përdorimet praktike në jetën e përditshme.

• Rregulloret dhe etika që duhet të ndjekim.

1.10 Detyrë praktike

📌 Detyrë: Përgatit një plan të shkurtër (1 faqe) për mënyrën se si do të përdorje një dron për një projekt specifik (p.sh. inspektim ndërtese, monitorim kulture, filmim promovues). Prezantoje këtë plan në sesionin praktik.